Wat zegt de AFM-risicoscore van een fonds én wat kun jij ermee als belegger?

Inleiding

Wie fondsen vergelijkt, komt vaak een risicoscore tegen op een schaal van 1 tot 7. Veel beleggers noemen dat de AFM-risicoscore. In de praktijk gaat het om de risico-indicator in het Essentiële-informatiedocument (Eid): een verplichte, gestandaardiseerde manier om risico’s van beleggingsproducten samengevat weer te geven. Het doel daarvan is simpel: beleggers helpen om producten sneller en beter met elkaar te vergelijken.

Dat maakt de score nuttig. Maar het is geen complete analyse van een fonds. Wie alleen naar dit ene cijfer kijkt, kan belangrijke risico’s over het hoofd zien. Juist bij alternatieve fondsen, illiquide strategieën of complexe producten is dat een punt om scherp op te zijn.

Wat is de AFM-risicoscore?

De zogeheten AFM-risicoscore is dus niet letterlijk een aparte “AFM-score”, maar de risico-indicator uit het Eid. Die indicator loopt van 1 tot 7 en is bedoeld als een uniforme vergelijkingsmaatstaf voor risico. Een lagere score wijst in het algemeen op een lager risico dan een hogere score.

De achterliggende methodiek is breder dan alleen “hoe hard een fonds beweegt”. Binnen de PRIIPs-systematiek speelt in elk geval het marktrisico een grote rol, en in de officiële berekening kan ook kredietrisico onderdeel zijn van de beoordeling. Daardoor is de score niet altijd één-op-één gelijk aan de gewone historische volatiliteit die je in een factsheet of presentatie ziet staan.

Dat is een belangrijk verschil. Een fonds kan relatief stabiele rendementen laten zien, maar toch geen lage risicoscore krijgen als de officiële methodiek uitgaat van andere aannames, aanvullende data of een strengere classificatie van het product.

Hoe wordt de score bepaald?

In de basis wordt gekeken naar historische prijs- of rendementsdata. Als er voldoende historie beschikbaar is, wordt de berekening daarop gebaseerd. Is er nog geen volledig track record, dan mag de ontbrekende historie in de PRIIPs-methodiek worden aangevuld met een passende benchmark of proxy, zodat toch een langere reeks kan worden gebruikt voor de berekening.

Dat betekent ook dat een fonds met bijvoorbeeld drie jaar historie niet automatisch “te kort” is om een score te krijgen. De aanbieder kan dan deels werken met eigen data en deels met een passende benchmark of proxy. Die proxy moet wel gebaseerd zijn op echte, verifieerbare marktdata; een kunstmatig of willekeurig model is daarvoor niet zomaar voldoende.

Juist daarom kan er verschil ontstaan tussen de gerealiseerde volatiliteit die een fondsbeheerder communiceert en de officiële risico-indicator in het Eid. Dat zie je vooral bij fondsen met een beperkte historie, bij complexe strategieën of bij producten waarvoor een goede vergelijkbare proxy lastig te vinden is.

Zie ook: Rendement, risico, correlatie: de bouwstenen van een goede fondsvergelijking

Wat kun je met de score?

De risicoscore is vooral bruikbaar als eerste filter. Hij helpt je om snel te zien of een fonds historisch gezien eerder aan de rustige of juist aan de beweeglijke kant zit. Daarmee is de indicator nuttig als je verschillende fondsen naast elkaar legt en een eerste indruk wilt krijgen van het risicoprofiel.

De score helpt ook om producten in een vergelijkbaar kader te bekijken. Dat is precies waar het Eid voor bedoeld is: niet om alle nuances weg te nemen, maar om beleggers sneller grip te geven op de basisverschillen tussen producten.

Op FundReport is dat waardevol, omdat een eerste vergelijking vaak pas echt nuttig wordt als je daarna verder kijkt naar andere kenmerken van het fonds. De risicoscore kan dan een goed beginpunt zijn, maar zelden het laatste woord.

Wat je niét uit de score kunt afleiden

Hoe nuttig de score ook is, hij vertelt niet alles. De AFM maakt zelf duidelijk dat de risico-indicator slechts een samenvatting is en dat beleggers voor een volledig beeld ook de overige informatie moeten lezen.

Zo kun je uit deze score niet zonder meer afleiden:

• hoe groot een maximale daling of drawdown kan zijn;
• hoe liquide een fonds werkelijk is;
• hoeveel hefboom of derivaten er in de strategie zitten;
• hoe een fonds zich gedraagt in een stressscenario;
• hoe afhankelijk het resultaat is van een specifieke marktstructuur of handelsomgeving;
• of de cijfers zijn geverifieerd door een onafhankelijke administrateur.

Een fonds met een relatief lage score kan dus alsnog kwetsbaar zijn in periodes van stress, bij beperkte liquiditeit of bij strategieën die normaal rustig ogen maar onder druk ineens anders reageren. Andersom kan een fonds met een hogere score soms een net profiel hebben dat door de officiële methodiek conservatief wordt ingeschaald.

Waarom dit extra relevant is bij alternatieve fondsen

Bij alternatieve fondsen is het verschil tussen de officiële risico-indicator en het “echte” risicobeeld vaak nog relevanter. Dat komt doordat zulke fondsen vaker werken met minder frequente waarderingen, complexere strategieën, specifieke markten of een korter track record. In dat soort gevallen zegt de score wel iets, maar vaak minder dan beleggers denken.

Daarom is het verstandig om de risicoscore altijd te combineren met andere informatie, zoals drawdown, liquiditeit, correlatie, strategie, leverage, trackrecord lengte en de vraag of de cijfers extern zijn gecontroleerd. Pas dan ontstaat een realistischer beeld van het fonds.

Lees ook: Winst met wijsheid: de risico’s van alternatieve beleggingsfondsen uitgelegd